محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
374
خلاصة الحكمة ( فارسى )
چنان كه سكون دو بوش است در دو آن در مكان واحد » . ( اصطلاح روانشناسى ) . در اصطلاح روانشناسى ، حركت بر چهار قسم است . دكتر سياسى گويد : از جنبش سادهء موجودات يك سلولى گذشته ساير حركات را مىتوان به چهار دسته تقسيم نمود ؛ بدين قرار : 1 . حركت انعكاسى يا بازتاب . 2 . حركت غريزى . 3 . حركت عادى . 4 . حركت ارادى . و نيز گويد : هر فعلى معمولًا از چندين حركت تركيب يافته است و از همين جهت ، هرچند كه لفظ فعل ( كنش ) . و لفظ حركت ( جنبش ) . غالباً به جاى هم استعمال مىشوند ، ولى بهتر است حركات مركب را فعل يا كنش بخوانيم و از اطلاق اين لفظ به حركت سادهء بسيط يا جنبش مانند اكثر حركتهاى انعكاسى خوددارى كنيم . - حركت اختلاجى وجه و غيره : لقوه . - حركت اختيارى . - حركت اراديه : مقابل حركت قسرية . ر . ك - : حركت ارادى . - حركت انبساطيهء قلب و شرائين : جنبش كشش و گسترش دل و شريانها . مقابل حركت انقباضيه . - حركت انتقاليه : حركت دورى اجسام فلكى در مدار خود . - حركت انقباضيهء قلب و شرائين : جنبش فراهم آمدگى دل و شريانها . مقابل حركت انبساطيه . - حركت به معنى التوسط : در مقابل حركت به معنى القطع . ر . ك - : حركت توسطى . - حركت به معنى القطع : ر . ك - : حركت قطعى . - حركت در اين : حركت جسمى است از مكانى به مكان ديگر و آن را نقله نامند . ( تعريفات جرجانى ) . - حركت در كَمّ : انتقال جسم است از كميتى به كميت ديگر ، چنان كه از نمو به ذبول و برعكس . ( جرجانى ) . - حركت در كيف : انتقال جسم است از كيفيتى به كيفيت ديگر ، مانند گرم شدن آب و سرد شدن آن ، و اين حركت را استحاله خوانند . ( جرجانى ) . و باز گويد : هى الكيفية الحاصلة للمتحرك ما دام متوسطاً بين المبداء و المنتهى و هو امر موجود فى الخارج . - حركت در وضع : حركت وضعى . حركت گِردگردانى يعنى مستديره است . - حركت ذاتيه : حركتى است كه عُروض آن بر ذات جسم به نفسه است . ( تعريفات جرجانى ) . - حركت طبيعيه : مقابل حركت قسريه . آن است كه به سبب امرى حاصل نگردد و شعور و اراده اى نيز با وى نباشد . ر . ك - : حركت طبيعى . - حركت عَرَضيه : حركتى است كه عُروض آن بر جسم بواسطهء عُروض اوست بر جسمى ديگر بالحقيقة ، مانند حركت جالس سفينه . ( تعريفات جرجانى ) . - حركت قسريه : مقابل حركت اراديه و مقابل حركت طبيعيه . ر . ك - : حركت قسرى .